فارسی و انگلیسی • برای خواندن دیتاشیت و استعلام
واژه‌نامه تجهیزات و عملیات چاه
تعریف‌های کوتاه برای شناخت زبان فنی. دامنه دقیق هر اصطلاح باید در دیتاشیت یا استاندارد مرتبط کنترل شود.
اصطلاحات کاربردی
| اختصار / اصطلاح | نام کامل انگلیسی | معادل فارسی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|---|
| BHA | Bottom Hole Assembly | مجموعه ته‌چاهی | اجزای پایین رشته حفاری که بر وزن، پایداری، مسیر و اندازه‌گیری اثر دارند. |
| Drill Pipe | Drill Pipe | لوله حفاری | عضو رشته برای انتقال نیرو و سیال به مته؛ با لوله مغزی تولید یکسان نیست. |
| HWDP | Heavy Weight Drill Pipe | لوله حفاری سنگین | عضو واسط وزن و سختی در طراحی رشته حفاری. |
| DC | Drill Collar | لوله وزنه | عضو ضخیم و سنگین برای فراهم‌کردن وزن و سختی BHA. |
| Tool Joint | Tool Joint | اتصال سر لوله حفاری | بخش اتصال لوله حفاری؛ هندسه و وضعیت آن در ظرفیت رشته مهم است. |
| Pin / Box | Pin / Box | سر نری / سر مادگی | مشخصات دو سر رزوه؛ نام و اندازه اتصال نیز باید معلوم باشد. |
| OD / ID | Outside / Inside Diameter | قطر خارجی / داخلی | ابعاد مستقل؛ با قطر اسمی یک مفهوم نیستند. |
| Drift | Drift | کنترل گذر | کنترل عبور یک ابعاد تعریف‌شده؛ جای همه آزمون‌های ابعادی نیست. |
| WOB | Weight on Bit | وزن روی مته | بار محوری روی مته؛ با وزن کل رشته یکسان نیست. |
| RPM | Revolutions per Minute | دور بر دقیقه | سرعت دوران؛ سرعت مته و سطح در حالت موتور ممکن است متفاوت باشند. |
| ROP | Rate of Penetration | نرخ پیشروی | پیشروی حفاری در زمان؛ واحد و روش محاسبه باید مشخص باشند. |
| TFA | Total Flow Area | سطح کل جریان نازل‌ها | مجموع سطح عبور نازل؛ از داده هندسی نازل‌ها محاسبه می‌شود. |
| PDC | Polycrystalline Diamond Compact | الماس چندبلوری فشرده | برشگر مصنوعی متداول در مته‌های ثابت‌برشگر. |
| IADC | International Association of Drilling Contractors | انجمن پیمانکاران حفاری | کدهای مرتبط با توصیف مته/سایش باید با نوع و روش صحیح تفسیر شوند. |
| PDM | Positive Displacement Motor | موتور جابه‌جایی مثبت | موتور درون‌چاهی با تبدیل انرژی سیال به دوران در محدوده طراحی. |
| RSS | Rotary Steerable System | سیستم هدایت دورانی | هدایت مسیر در حین دوران رشته در کاربرد طراحی‌شده. |
| MWD | Measurement While Drilling | اندازه‌گیری هنگام حفاری | بسته اندازه‌گیری مسیر و پارامترهای حفاری؛ قابلیت‌ها تابع ابزار هستند. |
| LWD | Logging While Drilling | نمودارگیری هنگام حفاری | اندازه‌گیری خواص سازند با ابزار در BHA. |
| DLS | Dogleg Severity | شدت تغییر مسیر | میزان تغییر جهت در طول مرجع؛ واحد طول مرجع باید اعلام شود. |
| MD | Measured Depth | عمق اندازه‌گیری‌شده | طول اندازه‌گیری در امتداد مسیر چاه. |
| TVD | True Vertical Depth | عمق قائم واقعی | فاصله قائم نسبت به مرجع؛ در محاسبه فشار هیدرواستاتیک کاربرد دارد. |
| Azimuth | Azimuth | آزیموت | جهت افقی مسیر نسبت به مرجع مشخص مانند شمال حقیقی یا مغناطیسی. |
| Toolface | Toolface | جهت صفحه ابزار | جهت‌گیری ابزار برای کنترل جهت؛ نوع مرجع باید روشن باشد. |
| NPT | Nonproductive Time | زمان غیرمولد | بازه‌های توقف/اتلاف طبق تعریف گزارش پروژه. |
| Fish | Fish | مانده در چاه | ابزار یا قطعه باقی‌مانده که در عملیات بازیابی هدف قرار می‌گیرد. |
| Overshot | Overshot | ابزار گیرش خارجی | سطح بیرونی مانده را در محدوده طراحی می‌گیرد. |
| Spear | Spear | نیزه بازیابی | سطح داخلی مانده لوله‌ای را در طراحی مناسب می‌گیرد. |
| Jar | Jar | ابزار ضربه‌زن | برای تولید ضربه طراحی‌شده در حفاری یا بازیابی؛ انواع کاربرد یکسان نیستند. |
| BOP | Blowout Preventer | فوران‌گیر | تجهیز سامانه کنترل چاه؛ انتخاب و کاربری نیازمند طرح مصوب است. |
| Annular | Annular BOP | فوران‌گیر حلقوی | آب‌بندی در محدوده هندسه و طراحی همان مدل. |
| Ram | Ram BOP | فوران‌گیر رم | آب‌بندی یا کارکرد مشخص با رم‌های سازگار. |
| Choke | Choke | چوک | عضو محدودکننده و کنترل جریان در طرح مناسب. |
| Kill Line | Kill Line | خط کیل | مسیر تعریف‌شده پمپاژ به سامانه چاه. |
| SPM | Strokes per Minute | کورس بر دقیقه | سرعت رفت‌وبرگشت پمپ؛ با دبی حجمی یک مفهوم نیست. |
| Fluid End | Fluid End | بخش سیال پمپ | بخش مرتبط با پمپاژ و قطعات فشاربر/مصرفی پمپ. |
| Power End | Power End | بخش انتقال توان پمپ | بخش تبدیل و انتقال حرکت به اجزای پمپاژ. |
| NPSH | Net Positive Suction Head | هد خالص مثبت مکش | پارامتر بررسی شرایط مکش پمپ؛ Available و Required جدا هستند. |
| MW | Mud Weight | چگالی گل | برای فشار هیدرواستاتیک مهم است؛ واحد مانند ppg یا kg/m³ باید درج شود. |
| ECD | Equivalent Circulating Density | چگالی معادل گردش | چگالی مؤثر با لحاظ افت فشار حلقوی هنگام گردش. |
| WBM / OBM | Water / Oil Based Mud | گل پایه‌آبی / پایه‌روغنی | نوع پایه سیال؛ فرمول و خواص واقعی باید جدا مشخص شوند. |
| LCM | Lost Circulation Material | مواد کنترل هرزروی | مواد منتخب برای برنامه کنترل هرزروی؛ انتخاب و دوز نیازمند طراحی است. |
| OCTG | Oil Country Tubular Goods | اقلام لوله‌ای چاه نفت و گاز | در این دانشنامه تمرکز بر Casing، Tubing و ملحقات آنهاست. |
| Casing | Casing | لوله جداری | عضو ساختار چاه برای نگهداشت و یکپارچگی مقاطع. |
| Liner | Liner | لوله آستری | رشته جداری که تا سطح امتداد ندارد. |
| Tubing | Tubing | لوله مغزی | مسیر تولید یا تزریق در طراحی تکمیل. |
| Burst / Collapse | Burst / Collapse | فشار داخلی / فشار خارجی | حالات بار مستقل در طراحی لوله؛ اثر بارهای ترکیبی بررسی شود. |
| Packer | Packer | پکر | ابزار آب‌بندی فضای حلقوی در موقعیت طراحی‌شده. |
| PBR | Polished Bore Receptacle | محفظه آب‌بندی با سطح پرداخت‌شده | Interface برای مجموعه آب‌بند سازگار. |
| SSSV | Subsurface Safety Valve | شیر ایمنی درون‌چاهی | عضو سامانه ایمنی برای قطع جریان در شرایط تعریف‌شده. |
| SSD | Sliding Side Door | اسلیو کشویی | ابزار ارتباط/کنترل جریان با پروفیل و روش عملکرد مشخص. |
| PSL | Product Specification Level | سطح مشخصات محصول | از پارامترهای مشخصات محصول؛ با PR جایگزین‌پذیر نیست. |
| PR | Performance Requirement | الزام عملکرد | پارامتر الزامات عملکردی در دامنه مرجع مربوط. |
| DSA | Double Studded Adapter | آداپتور دوسر استاد | برای اتصال Interfaces سرچاهی مشخص؛ ظرفیت و دو سر باید روشن باشند. |
| ESD | Emergency Shutdown | توقف اضطراری | منطق توقف و ایزولاسیون در سامانه تعریف‌شده. |
| PVT | Pressure–Volume–Temperature | فشار–حجم–دما | بررسی رفتار سیال؛ کیفیت نمونه و شرایط آن مهم‌اند. |
| GOR | Gas–Oil Ratio | نسبت گاز به نفت | نسبت حجمی در شرایط مرجع اعلام‌شده. |
| ESP | Electrical Submersible Pump | پمپ شناور برقی | مجموعه فرازآوری با پمپ، موتور و ملحقات سازگار. |
| PCP | Progressing Cavity Pump | پمپ حفره پیش‌رونده | سیستم جابه‌جایی مثبت با روتور و استاتور. |
| Cv | Valve Flow Coefficient | ضریب جریان شیر | پارامتر ظرفیت جریان با تعریف و شرایط مرجع استاندارد؛ با قطر شیر یکی نیست. |
| MTC / MTR | Material Test Certificate / Report | گواهی / گزارش آزمون مواد | سند ماده و نتایج آزمون با قابلیت ردیابی به تجهیز. |
| COA | Certificate of Analysis | گواهی آنالیز | نتایج کنترل کیفیت بچ، به‌ویژه مواد شیمیایی. |
| SDS | Safety Data Sheet | برگه اطلاعات ایمنی | اطلاعات خطر، حمل، نگهداری و مواجهه ماده. |
| ITP | Inspection and Test Plan | برنامه بازرسی و آزمون | فعالیت‌ها، معیارها، مسئولیت‌ها و نقاط حضور در بازرسی. |
| FAT | Factory Acceptance Test | آزمون پذیرش کارخانه | پذیرش طبق دامنه و معیار قرارداد؛ جای آزمون محل نصب نیست. |
| RFQ | Request for Quotation | درخواست پیشنهاد قیمت | باید دامنه فنی و شرایط تجاری روشن و قابل‌مقایسه داشته باشد. |
| TBE | Technical Bid Evaluation | ارزیابی فنی پیشنهاد | مقایسه پیشنهادها با مشخصات و بررسی انحراف‌های فنی. |
| H₂S / CO₂ | Hydrogen Sulfide / Carbon Dioxide | سولفید هیدروژن / دی‌اکسید کربن | داده محیط سیال برای انتخاب مواد و طراحی ایمنی لازم است. |
چهار تفاوت مهم
MD با TVD؛ Drill Pipe با Casing و Tubing؛ Range اندازه‌گیری با Rating فشار؛ و گواهی سیستم مدیریت با تأیید محصول یکسان نیستند. این تفاوت‌ها را در استعلام و مقایسه پیشنهادها حفظ کنید.
منابع و حدود استفاده
تعریف و کاربرد ابزارها به‌صورت خلاصه مستقل از منابع زیر تدوین شده‌اند. جدول مشخصات درخواستی، پرسش‌های خرید و نمونه استعلام، جمع‌بندی تحریریه ریگ‌یار هستند. عدد یک محصول به همه مدل‌ها تعمیم داده نمی‌شود. این محتوا جای دیتاشیت سازنده و طراحی مصوب پروژه را نمی‌گیرد.
- NOV — Drill Pipe
- NOV — Heavy Weight Drill Pipe
- NOV — Drill Collars
- SLB Energy Glossary — Rotary Steerable System
- SLB Energy Glossary — Logging While Drilling
- SLB Energy Glossary — Ram BOP
- Tenaris — OCTG
- Dana Oil Tools — تجهیزات تکمیل چاه
- API — Program Documents and Product Scopes
- SLB Energy Glossary — Hydrostatic Pressure
- SLB Energy Glossary — ECD
- Emerson — Rosemount Pressure Transmitters